از حكم اوّل و مبدأ اين اقرار نباشد ادا بتعطيل كند ، و حكم از نظر دويم و معاد اين مبدأ آن باشد كه دانند اينكه صورت و صفت از آنجا هست كه خلق است و نه از آنجا كه او تعالىست ، زيرا كه حقيقت ذات او تعالى را الّا او تعالى نتواند دانستن ، پس از حكم نظر دويم نفى و سلب صفت او لازم باشد ، و اين هر دو نظر يكى به حكم مبدأ ما باشد من حيث النّاظر و يكى به حكم معاد ما من حيث المنظور فيه ، [ 107 ] نظر اوّل كه صفت است باضافهء مبدأ ما باشد ، و نظر دويم كه نفى صفت است باضافهء معاد ما ، و او تعالى از اين هر دو منزّه ، و از اين تنزيه هم منزّه ، تا معنىء اللّه اكبر درست آيد ، و حكم عالم خلقى كه آنجا وصف گويند و حكم عالم أمرى كه آنجا تنزيه أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ بجاى خويش مرعى ماند ، باذن اللّه تعالى و حسن مشيئته و همچنين شهادت اينكه به اين دو شهادت يعنى اشهد أن لا إله الّا اللّه و اشهد أنّ محمّدا رسول اللّه ، از شهادت اوّل اقرار علم اضافى كه وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ حاصل آيد ، و از شهادت دويم خاصّ أمرى كه بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ حاصل آيد ، و خويشتن‌شناسىء اضافى كه مبدأ ماست در ضمن شهادت اوّل ميآيد ، و خويشتن‌شناسى ، حقيقى كه معاد ماست در ضمن شهادت دويم لازم گردد و ادا به آن كند كه من عرف نفسه فقد عرف ربّه آنكه استقامت در وضع خلقت بيامده است همچنان استقامت نفس در قبول أمر الهى حاصل آيد ، و همچنين قيام آنكه انديشه و گفتار و كردار خود از هر چه جز او تعالى باشد و نه بسوى او تعالى شرك آورد به او تعالى دور دارند و از حول و قوّت خود بيرون آيند ، و اعتماد بحول و قوّت او كنند